Bij veel scholen hoort het bezoeken van lessen inmiddels bij de kwaliteitszorg. Een schoolleider, kwaliteitscoördinator of collega kijkt enige tijd mee en bespreekt daarna wat is opgevallen. Maar hoeveel zegt zo’n bezoek werkelijk over de kwaliteit van een les?
Onderwijsonderzoeker en leraar Hannah Bijlsma waarschuwt dat lesobservatie een vak apart is. Wie zonder duidelijk referentiekader een klas binnenstapt, loopt het risico vooral persoonlijke indrukken te verzamelen. Wat de ene observator als zelfstandigheid ziet, kan een ander bijvoorbeeld uitleggen als een gebrek aan instructie.
Goede lesobservatie begint daarom bij een gezamenlijke visie. Een schoolteam moet eerst bespreken wat het onder goed onderwijs verstaat en welk concreet gedrag daarbij hoort. Pas daarna kan een observatie-instrument helpen om gericht en zo objectief mogelijk te kijken.
Bijlsma plaatst ook kanttekeningen bij korte flitsbezoeken en losse collegiale visitaties. Eén momentopname geeft geen volledig beeld van het handelen van een docent. De gekozen les, het onderwerp, de groep en zelfs het moment van de dag kunnen invloed hebben op wat de observator ziet. Voor zorgvuldige conclusies zijn daarom meerdere observaties en een helder instrument nodig.
Dat betekent niet dat ieder lesbezoek uitgebreid of beoordelend moet worden. Het betekent vooral dat scholen duidelijk moeten zijn over het doel. Gaat het om coaching, gezamenlijke ontwikkeling, kwaliteitsonderzoek of beoordeling? Door die doelen niet door elkaar te halen, ontstaat meer vertrouwen en krijgt de verzamelde informatie meer betekenis.
Een interessante gedachte uit het artikel is dat lesobservaties niet alleen tekorten zichtbaar hoeven te maken. Ze kunnen ook helpen om expertise binnen een school te ontdekken. Welke docenten laten sterk voorbeeldgedrag zien? En hoe kunnen collega’s daarvan leren?
Daarmee wordt observeren geen zoektocht naar fouten, maar een manier om professionele kennis binnen de school zichtbaar en deelbaar te maken.
EQObserve