EQObserve is een instrument voor coaches en/of schoolgebonden begeleiders die samen met docenten willen werken aan de kwaliteit van lessen. Het instrument levert waardevolle informatie op, maar een observatie leidt niet vanzelf tot een hogere kwaliteit van onderwijs. Ontwikkeling ontstaat pas wanneer een docent zich veilig voelt en openstaat voor leren.
Daarom begint een goed lesbezoek niet bij de app, maar bij het leerklimaat van de school. De observant moet respect hebben voor het vrijwillige en ontwikkelingsgerichte karakter van coaching. Wanneer een docent een observatie vooral als beoordeling of controle ervaart, zal de rapportage weinig tot geen verandering teweegbrengen. Een docent die een lerende houding aanneemt en passende feedback ontvangt, kan de rapportage gebruiken om zijn of haar handelen verder te ontwikkelen.
Wij adviseren coaches en observanten daarom om een lesbezoek altijd vooraf aan te kondigen. Bespreek met het team wat het doel van de observatie is en vraag welke indicatoren de docent graag geobserveerd wil zien. Hierdoor krijgt de docent invloed op het proces en ontstaat een gezamenlijke leervraag.
Na het lesbezoek deelt de coach de rapportage met de docent. Dit kan het vertrekpunt zijn voor een professioneel gesprek (of niet, als de docent n(nog) niet aan coaching toe is). Als de docent openstaat voor coaching, nodigt de coach de docent uit om zelf op de uitkomsten te reageren: wat valt op, wat gaat al goed en op welk gebied ziet de docent ruimte voor ontwikkeling?
Op dit punt komt de expertise van de coach in beeld. Een rapportage kan bijvoorbeeld drie indicatoren aanwijzen die kansen bieden voor ontwikkeling. Het is echter niet verstandig om alle drie te selecteren, of om de keuze te laten aan de docent. De professionele coach zoekt naar de indicator die aansluit bij de zone van naaste ontwikkeling, een begrip uit de theorie van Lev Vygotski1. De zone van naaste ontwikkeling ligt tussen wat iemand zelfstandig kan en wat diegene met passende ondersteuning kan leren. Coaching is dan het effectiefst wanneer de volgende stap uitdagend, maar wel haalbaar is. De coach biedt daarbij aan de docent ondersteuning door vragen te stellen, feedback te geven, voorbeelden aan te reiken of samen nieuw gedrag voor te bereiden.
Zo wordt EQ Observe geen beoordelingsinstrument, maar een startpunt voor leren. Veiligheid, eigenaarschap en deskundige coaching maken van een observatie een kans om de docent én de kwaliteit van het onderwijs duurzaam te versterken.
1 Eun, B. (2019). The zone of proximal development as an overarching concept: A framework for synthesizing Vygotsky’s theories. Educational Philosophy and Theory, 51(1), 18–30. https://doi.org/10.1080/00131857.2017.1421941
EQObserve